Wat is een ontsteking in de balzak?
Een ontsteking van de teelbal wordt orchitis genoemd. Vaak is de bijbal, het kleine orgaantje achter de teelbal, ook ontstoken. Een arts noemt dit een orchi-epididymitis. De klachten beginnen meestal plotseling en hevig. Je voelt dan pijn aan één kant van de balzak. Deze kant kan opzwellen, rood worden en warm aanvoelen. De teelbal is vaak erg gevoelig bij aanraking. Soms heb je ook koorts en voel je je ziek. Werken of sporten is dan meestal te pijnlijk.
Belangrijk: Plotselinge, felle pijn in de balzak kan ook wijzen op een ‘gedraaide teelbal’ (torsio testis). Dit is een medisch noodgeval dat snel behandeld moet worden. Een arts zal dit daarom altijd eerst willen uitsluiten.
Ontsteking van de teelbal, bijbal of zaadstreng: wat is het verschil?
In je balzak kunnen verschillende onderdelen ontstoken raken. De precieze plek van de ontsteking bepaalt waar je de pijn het meest voelt.
- Orchitis (teelbalontsteking): De ontsteking zit in de teelbal zelf. Je voelt de pijn dan vooral in de teelbal.
- Epididymitis (bijbalontsteking): De ontsteking zit in de bijbal. De pijn zit dan meer aan de achter- of bovenkant van de teelbal.
- Funiculitis (zaadstrengontsteking): De zaadstreng is ontstoken. De pijn straalt dan vaak uit naar de lies.
In de praktijk gaan deze ontstekingen vaak samen. Daarom gebruikt een arts meestal de algemene term orchi-epididymitis.
Wat zijn de oorzaken van een ontsteking?
Een ontsteking in de balzak wordt meestal veroorzaakt door bacteriën. Deze bacteriën komen vaak vanuit de urinewegen, zoals de blaas of de prostaat. Soms heb je op hetzelfde moment ook een blaasontsteking. Ook problemen met het volledig leegplassen van de blaas kunnen een oorzaak zijn.
Bij jongere, seksueel actieve mannen is de oorzaak soms een seksueel overdraagbare aandoening (soa), zoals chlamydia. Bij mannen boven de 35 jaar zijn het vaker gewone bacteriën uit de urinewegen. De arts houdt hier rekening mee bij het kiezen van de juiste antibiotica.
Virussen zijn minder vaak de oorzaak. Het bekendste voorbeeld is de bof, die een teelbalontsteking kan geven. In zeldzame gevallen kan tuberculose de oorzaak zijn.
Een zeer zeldzame, maar gevaarlijke bacteriële infectie is gangreen van Fournier. Dit is een snel uitbreidende infectie van de huid van de balzak en de penis die onmiddellijk behandeld moet worden.
Hoe stelt de arts de diagnose?
De arts zal eerst naar je klachten luisteren en je daarna onderzoeken. Hij kijkt of de balzak gezwollen, rood of warm is en voelt voorzichtig waar de pijn precies zit. Vaak is er extra onderzoek nodig:
- Urineonderzoek: Hiermee controleert de arts of er bacteriën of ontstekingscellen in je urine zitten.
- Urinekweek: Als er bacteriën in je urine zitten, wordt met een kweek bepaald om welke bacterie het gaat. Zo weet de arts welk antibioticum het beste werkt. De uitslag duurt enkele dagen.
- Bloedonderzoek: Soms nodig om te zien hoe ernstig de ontsteking in je lichaam is.
- Echografie van de balzak: Dit onderzoek is belangrijk om een gedraaide teelbal (torsie) uit te sluiten. Met een speciale Doppler-echo kan de arts ook de bloeddoorstroming in de teelbal bekijken en controleren op een eventueel abces.
Wat houdt de behandeling in?
De behandeling hangt af van de oorzaak en hoe ziek je bent.
- Antibiotica: Als een bacterie de oorzaak is, start de arts met antibiotica. Je krijgt deze medicijnen vaak al voordat de uitslag van de kweek bekend is. Indien nodig wordt de behandeling later aangepast op basis van het antibiogram.
- Pijnstillers en ontstekingsremmers: Medicijnen zoals ibuprofen of diclofenac helpen tegen de pijn en de zwelling.
- Rust en ondersteuning: Het is belangrijk om rust te nemen. Leg de balzak wat hoger als je ligt, bijvoorbeeld op een opgerold handdoekje. Een strakke onderbroek kan overdag steun geven en de pijn verlichten. Koelen met een ijspack (in een handdoek gewikkeld) kan ook helpen.
- Opvolging: Neem contact op met je arts als de pijn, zwelling of koorts na een paar dagen behandelen niet verbetert.
In ernstige gevallen kan een opname in het ziekenhuis nodig zijn. Bijvoorbeeld als je hoge koorts hebt, moet overgeven, je erg ziek voelt (urosepsis) of als je antibiotica via een infuus nodig hebt. Soms is aanvullend onderzoek naar de urinewegen nodig, bijvoorbeeld als je je blaas niet goed kunt leegplassen.
Wat zijn de mogelijke gevolgen?
De meeste mannen herstellen volledig na een behandeling. Toch zijn er enkele mogelijke gevolgen:
- De pijn kan nog een tijdje aanhouden, ook als de infectie al verdwenen is.
- De teelbal kan na de ontsteking blijvend wat gevoeliger blijven.
- Een ernstige ontsteking kan het weefsel van de teelbal beschadigen. Als dit in beide teelballen gebeurt, kan dit de vruchtbaarheid beïnvloeden. Gelukkig komt dit heel zelden voor.
Wanneer moet je een arts raadplegen?
Neem direct contact op met je huisarts, uroloog of de spoeddienst in de volgende gevallen:
- Bij plotselinge en hevige pijn in de balzak.
- Bij een duidelijke zwelling die snel erger wordt.
- Als de huid van de balzak rood, warm of glanzend wordt.
- Bij hoge koorts, rillingen of een algemeen ziek gevoel.
- Als je misselijk bent of moet overgeven.
- Als je klachten na 2 tot 3 dagen behandeling niet beter worden.