Wat is een niet ingedaalde teelbal?
Cryptorchidie betekent dat een teelbal niet (of niet volledig) in de balzak is terechtgekomen. Tijdens de embryonale fase ontstaat een teelbal in de buik. Tijdens de zwangerschap zakken ze via het lieskanaal naar de balzak. Dat proces wordt mee gestuurd door hormonen.
Soms stopt die daling onderweg of volgt de teelbal een andere weg. Waarom dat bij het ene kind wel en bij het andere niet gebeurt, is niet altijd duidelijk. Voor jou als ouder (of voor jou als patiënt) is vooral dit belangrijk: vaststellen of de teelbal echt niet ingedaald is, en op tijd de juiste behandeling plannen.
Retractiele teelbal versus cryptorchide teelbal
Niet elke “verdwenen” teelbal is een echte cryptorchidie. We maken een belangrijk verschil tussen een retractiele teelbal en een cryptorchide teelbal.
Bij een retractiele teelbal kan de teelbal wél in de balzak zitten, maar hij schiet er soms weer uit. Dat komt door een klein spiertje (de cremasterspier) dat de teelbal naar boven kan trekken. Dit is een normale reflex, de cremasterreflex. Die reflex kan sterker worden door:
- kou
- stress of angst
- een onderzoek waarbij het kind gespannen is
Door zachtjes langs de binnenkant van de dij te strijken, kan die reflex zelfs bewust worden opgewekt. Soms trekt de teelbal daarbij helemaal terug tot in het lieskanaal. Dan spreekt men van een “levendige” cremasterreflex.
Die reflex speelt mogelijk ook een rol bij torsio van de teelbal. Dat is een acute situatie waarbij de teelbal rond de zaadstreng draait.
Bij het onderzoek kan een kind door spanning de teelbal tijdelijk optrekken. Soms voelt de arts de teelbal dan hoog in de lies en kan die voorzichtig terug naar beneden “uitstrijken” in de balzak. Dat noemen we een uitstrijkbare teelbal. Een ervaren uroloog kan meestal goed inschatten of het om retractiel gaat of om echte cryptorchidie.
Als retractiel het meest waarschijnlijk is, helpt het om het kind (of jezelf) eerst tot rust te laten komen. Warme handen en een rustige omgeving maken het onderzoek vaak betrouwbaarder.
Waarom is het onderscheid zo belangrijk?
Bij een retractiele teelbal is een operatie meestal niet nodig. We volgen dit wel op, omdat een teelbal in sommige gevallen na verloop van tijd hoger kan blijven hangen.
Bij een cryptorchide teelbal is behandeling wél belangrijk. Een teelbal die te lang buiten de balzak blijft, zit in een warmere omgeving (lies of buik). Dat kan de ontwikkeling van de teelbal en later de vruchtbaarheid beïnvloeden. Ook is het klinisch opvolgen van de teelbal dan moeilijker.
Daarnaast zien we dat een niet ingedaalde teelbal op latere leeftijd een hogere kans geeft op teelbalkanker. Een operatie neemt dat risico niet volledig weg, maar maakt controle en zelfonderzoek wel makkelijker.
Behandeling van cryptorchidie
Vroeger werden ook retractiele teelballen geopereerd. Dat gebeurt vandaag meestal niet meer. Een echte cryptorchidie behandelen we doorgaans met een ingreep: een orchidopexie. Daarbij brengt de uroloog de teelbal naar de balzak en zet die daar vast.
De beste leeftijd voor deze operatie is meestal tussen 12 en 18 maanden. Vroeger wachtte men langer, maar we weten nu dat een vroege ingreep beter is voor de verdere ontwikkeling van de teelbal.
Beeldvorming zoals echografie is niet altijd nuttig bij de eerste evaluatie, omdat voelen (klinisch onderzoek) vaak betrouwbaarder is om het beleid te bepalen.
Wanneer contact opnemen?
- Als je merkt dat een teelbal bij je kind niet in de balzak zit, zeker na de eerste levensmaanden.
- Als een teelbal soms wel en soms niet in de balzak zit, en je niet zeker bent of dat nog normaal is.
- Als je vragen hebt over wat de arts voelde of bedoelde met “retractiel”, “uitstrijkbaar” of “niet ingedaald”.
- Bij pijn, zwelling, roodheid, misselijkheid of plots hevige teelbalpijn (dit kan passen bij een urgent probleem zoals torsio).
Samenvatting
Cryptorchidie is een niet ingedaalde teelbal: de teelbal is niet (volledig) tot in de balzak gekomen. Dat is iets anders dan een retractiele teelbal, die door een reflex tijdelijk omhoog kan schieten. Het onderscheid bepaalt de aanpak. Een echte niet ingedaalde teelbal behandelen we meestal met een orchidopexie, liefst rond 12 tot 18 maanden, om de ontwikkeling van de teelbal te beschermen en opvolging later eenvoudiger te maken.