Spatader aan de teelbal
Een varicocoele is een spatader in de aders rond de teelbal. Je kan het zien als een kluwen van uitgezette aders rond de zaadstreng (de streng die naar de teelbal loopt). Het komt bijna altijd links voor. Dat heeft te maken met de manier waarop de bloedvaten in de buik lopen. Daar kan je niks zelf aan doen en meestal ook geen teken van iets kwaadaardigs.
Wat gebeurt er precies?
Elke teelbal heeft aders die het bloed terugvoeren richting het hart en de longen. Normaal zorgen kleine “klepjes” in die aders ervoor dat het bloed mooi naar boven stroomt. Bij een varicocoele werken die klepjes minder goed, of is de afvoerweg ongunstig. Dan blijft er makkelijker bloed “hangen” rond de teelbal en zetten de aders uit.
Dat lijkt op spataders in de benen, maar er is een belangrijk verschil: in de teelbaladers geeft een varicocoele bijna nooit gevaarlijke bloedklonters. Het probleem zit vooral in het effect op de teelbal zelf.
Waarom kan een spatader de teelbal opwarmen?
De teelballen liggen in het scrotum (de balzak) omdat ze iets koeler moeten zijn dan de rest van het lichaam. Als er veel uitgezette aders rond de teelbal zitten, kan dat de warmte-afvoer wat verstoren. Die kleine temperatuurstijging kan de aanmaak en rijping van zaadcellen beïnvloeden. Daardoor kan de kwaliteit van het sperma dalen en kan de vruchtbaarheid verminderen.
Je voelt die opwarming niet. Een varicocoele geeft vaak geen klachten. Soms is er:
- een zwaar of trekkend gevoel in de balzak, vooral bij lang rechtstaan of sporten
- een zichtbare of voelbare “wormachtige” zwelling boven de teelbal
- bij jongeren: een teelbal die wat achterblijft in groei (kleiner blijft)
Hoe wordt een varicocoele vastgesteld?
Vaak merkt een arts het op bij een routineonderzoek. De uroloog onderzoekt de balzak rechtstaand en liggend, soms met “persen” (Valsalva) om de spatader duidelijker te maken.
Tegenwoordig gebeurt er vaak ook een echografie met Doppler. Dat is een pijnloos onderzoek dat de aders en de bloedstroom in beeld brengt. Bij jongeren kan men zo ook de grootte van beide teelballen goed vergelijken.
Wanneer behandelen en wanneer niet?
Niet elke varicocoele moet behandeld worden. De beslissing hangt af van:
- of je klachten hebt (pijn, zwaar gevoel)
- of er een verschil is in teelbalgrootte, zeker bij jongeren
- of er problemen zijn met vruchtbaarheid of een afwijkend sperma-onderzoek
- hoe groot de varicocoele is bij onderzoek
Bij een kleine varicocoele zonder klachten en zonder aanwijzingen voor schade kan je uroloog voorstellen om op te volgen en later opnieuw te controleren.
Behandeling van een varicocoele
Het doel van behandelen is vooral: de omstandigheden voor de teelbal verbeteren (minder stuwing, minder opwarming) en zo de kans op verminderde vruchtbaarheid te verkleinen. Het blijft wel zo dat niemand perfect kan voorspellen hoe vruchtbaarheid later evolueert, met of zonder behandeling.
Er bestaan verschillende behandelingen:
- Operatie (afbinden volgens ‘Palomo’): de spatader(s) worden onderbroken zodat het bloed via andere aders terug kan. Dit kan via een snede in de liesstreek of hoger in de onderbuik.
- Inwendige behandeling via een inspuiting (antegrade sclerosering/embolisatie/sclerotherapie): via een bloedvat wordt een product of materiaal ingebracht om de spatader af te sluiten.
Welke aanpak het best past, hangt af van jouw situatie (leeftijd, kinderwens, klachten, onderzoek) en van de ervaring en mogelijkheden van het team.
Mogelijke nadelen of risico’s
Elke behandeling heeft mogelijke nevenwerkingen. Die blijven meestal beperkt, maar het is goed dat je ze kent:
- blauwe plek, pijn of zwelling in de lies of balzak
- herval (de spatader komt terug)
- hydrocoele (water rond de teelbal)
- zeldzaam: letsel van een slagader of lymfevaten, of een infectie
Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met je arts of uroloog als je:
- plots hevige pijn in de teelbal of balzak krijgt
- een nieuwe zwelling of snelle toename van zwelling merkt
- koorts hebt met pijn aan de balzak
- na een behandeling toenemende pijn, roodheid, etter of aanhoudende zwelling hebt
- ongerust bent over vruchtbaarheid of als je na 12 maanden proberen geen zwangerschap krijgt
Samenvatting
Een varicocoele is een spatader rond de teelbal, meestal links. Vaak heb je geen last, maar ze kan de teelbal licht opwarmen en zo de spermakwaliteit beïnvloeden. Behandeling is vooral zinvol bij klachten, achterblijvende groei van de teelbal (bij jongeren) of bij vruchtbaarheidsproblemen. Samen met je uroloog kan je afwegen of opvolgen volstaat of een ingreep nuttig is.