Zelfonderzoek van je teelballen betekent dat je af en toe zelf voelt aan je teelballen (testikels) om veranderingen sneller op te merken. Dat is te vergelijken met hoe sommige vrouwen hun borsten controleren. Teelbalkanker is niet zo vaak voorkomend, maar bij jonge mannen is het wel één van de belangrijkere kankers. Als je er vroeg bij bent, zijn de vooruitzichten meestal zeer goed.
Zelfonderzoek vervangt geen onderzoek bij de arts. Het kan wel helpen om iets dat nieuw is sneller te laten nakijken, zeker omdat een knobbeltje vaak geen pijn doet.
Er is discussie of zelfonderzoek voor elke man “standaard” nodig is. Het blijft vooral zinvol als je leert kennen wat voor jou normaal is, en zeker als je een hoger risico hebt (bv. een niet-ingedaalde teelbal vroeger, teelbalkanker in de familie, of ooit teelbalkanker aan de andere kant).
Waarom regelmatig voelen helpt
De meeste veranderingen aan de teelbal zijn goedaardig (niet-kwaadaardig). Toch is het belangrijk om alert te blijven. Teelbalkanker kan zich tonen als:
- een knobbeltje of verharding in de teelbal, vaak louter een bijbalcyste
- een teelbal die groter of zwaarder aanvoelt
- een verandering in vorm of stevigheid
Omdat het vaak weinig of geen pijn geeft, kan je het makkelijker missen als je nooit voelt. Wie maandelijks of om de paar weken controleert, merkt sneller dat er iets veranderd is.
Zo doe je zelfonderzoek stap voor stap
De teelballen horen meestal glad en ovaal aan te voelen. Het is normaal dat de ene iets lager hangt dan de andere. Doe het onderzoek best wanneer de balzak (scrotum) warm en ontspannen is, bijvoorbeeld onder de douche of in bad. Dan kan je beter voelen.
- Kijk eerst even. Zie je zwelling, roodheid of een duidelijke verandering van vorm?
- Onderzoek één teelbal per keer. Neem de teelbal voorzichtig tussen duim en vingers.
- Rol zachtjes. Rol de teelbal rustig tussen duim en wijsvinger/vingertoppen. Je voelt zo het oppervlak en de stevigheid.
- Zoek naar iets nieuws. Let vooral op een harde plek, een onregelmatig knobbeltje of een duidelijke verdikking.
Ken je Sylvana? Zij legt uit hoe dat zelf-onderzoek werkt
Wat is normaal, en wat kan verwarren?
Aan de achter- en bovenkant van elke teelbal zit de bijbal (epididymis). Dat is een kronkelig buisje waar zaadcellen rijpen en opgeslagen worden. De bijbal voelt vaak aan als een zachte tot wat hobbelige streng. Dat kan lijken op “oneffenheden”, maar is meestal normaal.
Ook het zaadstreng-gebied boven de teelbal kan wat structuur geven. Soms voel je daar adertjes of een wat “wormachtig” kluwen. Dat kan passen bij een varicocoele (spatader rond de teelbal), meestal links, en is vaak onschuldig maar kan bij klachten best besproken worden.
Een afwijking die meer zorgen baart is een hard knobbeltje, een verhard stuk of een duidelijke verandering in de teelbal zelf die je voordien niet voelde. Soms beschrijven mannen dit als “een steentje” in de teelbal.
Wanneer contact opnemen?
- Merk je een knobbeltje of een verdikking op die niet weggaat?
- Is er een verandering in vorm, grootte of structuur van de teelbal?
- Voel je een harde plek die niet bij de bijbal hoort?
- Heb je een plots dikke, zware balzak of snel toenemende zwelling?
- Heb je plots hevige teelbalpijn?
Neem dan contact op met je huisarts. Vaak kan die snel inschatten of verder onderzoek nodig is. Bij twijfel word je doorverwezen naar de uroloog. Die kan een echografie doen (een pijnloos onderzoek met geluidsgolven) en indien nodig bloedonderzoek aanvragen. Bij teelbalklachten is een echografie vandaag meestal het eerste onderzoek om een knobbel te beoordelen.
Samenvatting
Zelfonderzoek is een eenvoudige manier om je eigen “normaal” te leren kennen. Doe het best in warmte, voel rustig en systematisch, en let op veranderingen in de teelbal zelf. Bij een nieuwe harde plek of duidelijke verandering laat je dit best snel nakijken.