Wat zit er in de balzak?
In en rond de teelballen zitten verschillende onderdelen. Ze werken samen om zaadcellen te maken, ze te laten rijpen en ze af te voeren. Als je weet wat waar zit, begrijp je beter waarom een uroloog bij klachten op een bepaalde plek voelt en onderzoekt.
1. De teelbal (testis)
De teelbal is een eivormig orgaan dat twee belangrijke taken heeft. Ten eerste maakt hij zaadcellen aan. Ten tweede maakt hij testosteron, het belangrijkste mannelijke hormoon. Dit hormoon gaat via je bloed door je hele lichaam. De zaadcellen gaan via kleine kanaaltjes naar de bijbal.
Een gezonde teelbal voelt glad en stevig aan. Rond de teelbal zit een sterk, wit vlies: de tunica albuginea. Dit vlies beschermt het zachte weefsel binnenin waar de zaadcellen gemaakt worden.
Als een arts vermoedt dat de teelbal niet goed werkt, bijvoorbeeld bij vruchtbaarheidsproblemen, kan een teelbalbiopsie nodig zijn. De uroloog maakt dan een kleine opening in het vlies en neemt een klein stukje weefsel weg voor onderzoek.
Onderaan de teelbal zit het gubernaculum. Dit is een soort bindweefseldraad die de teelbal vastmaakt aan de binnenkant van de balzak. Dit zorgt ervoor dat de teelbal op zijn plek blijft en niet kan draaien. Je kunt dit zelf niet voelen.
2. De bijbal (epididymis)
De zaadcellen gaan van de teelbal naar de bijbal (medische term: epididymis). In de bijbal worden de zaadcellen volwassen en tijdelijk opgeslagen. De bijbal ligt als een soort kapje bovenop en achter de teelbal.
Veel mannen voelen de bijbal pas als ze zichzelf onderzoeken of als er klachten zijn. De bijbal voelt vaak wat bobbelig aan. Aan de onderkant is hij wat dikker en loopt dan smaller toe tot hij overgaat in de zaadleider.
Bovenop de bijbal zit soms een klein aanhangseltje: de epitestis (of appendix testis). Dit is een overblijfsel uit de ontwikkeling en heeft geen functie. Meestal merk je er niets van, maar soms kan het steeltje draaien en pijn veroorzaken. Dit heet een torsio van de epitestis.
Problemen in de balzak zitten vaak in de bijbal. Zo kun je een bijbalcyste krijgen. Dat is een onschuldig bolletje gevuld met vocht. Ook een ontsteking van de bijbal (epididymitis) komt vaak voor. Dit geeft meestal pijn, zwelling en soms koorts.
Een harde knobbel in de bijbal is bijna altijd goedaardig. Een harde knobbel in de teelbal zelf kan wel een teken zijn van teelbalkanker. Dit is gelukkig goed te behandelen, zeker als je er vroeg bij bent. Regelmatig zelfonderzoek is daarom een goede gewoonte.
Bij plotselinge, hevige pijn in één teelbal moet een arts altijd denken aan een torsie van de teelbal zelf. Dit is een spoedgeval, omdat de bloedtoevoer dan is afgesneden. Een snelle operatie is nodig om de teelbal te redden.
3. De zaadleider (vas deferens) en de zaadstreng
De bijbal gaat over in de zaadleider. Dit is de ’transportbuis’ die de zaadcellen van de bijbal naar de prostaat vervoert.
Bij een sterilisatie, ook wel vasectomie genoemd, wordt de zaadleider onderbroken. De uroloog knipt de zaadleider door en maakt de uiteinden dicht. Zo kunnen er geen zaadcellen meer in het sperma terechtkomen.
De zaadleider loopt samen met bloedvaten en zenuwen omhoog richting de lies. Dit alles vormt een bundel: de zaadstreng. Je kunt deze vaak voelen als een stevige streng boven je teelbal.
In de liesstreek kan er een zwakke plek in de buikwand ontstaan. Hierdoor kan een stukje darm of vet naar buiten komen. Dit noemen we een liesbreuk.
Wanneer een arts raadplegen?
- Plotselinge, hevige pijn in één teelbal, soms met misselijkheid. Dit kan een gedraaide teelbal zijn en is een spoedgeval.
- Een snel groeiende zwelling, of als de balzak rood en warm wordt.
- Koorts of je ziek voelen samen met pijn in de balzak.
- Je voelt een nieuw, hard knobbeltje in de teelbal zelf.
- De pijn of zwelling blijft, ook al neem je rust en pijnstillers.
Samenvatting
De teelbal maakt zaadcellen en testosteron. De bijbal laat zaadcellen rijpen en is vaak de plek waar cystes of ontstekingen ontstaan. De zaadleider vervoert de zaadcellen. Door deze onderdelen te kennen, begrijp je beter waar klachten vandaan kunnen komen en waarom je arts een bepaalde behandeling voorstelt.